1/ Tranh chấp lối đi chung là gì?
Khác với lối đi qua, lối đi chung hiện nay chưa được quy định cụ thể trong văn bản pháp luật nào. Pháp luật hiện hành không có quy định về khái niệm thế nào là lối đi chung.
Xét về nguồn gốc thì lối đi chung có thể là các lối đi có sẵn, được hình thành trong thời gian dài, hoặc do Nhà nước mở để phục vụ nhu cầu đi lại cho người dân nên sẽ là đất công, thuộc quyền quản lý của Nhà nước. Tuy nhiên trên thực tế, lối đi chung có thể hiểu là phần diện tích đất được sử dụng làm lối đi chung của nhiều hộ gia đình hoặc nhiều chủ sử dụng các thửa đất khác nhau, để đi ra đường giao thông công cộng.
Tranh chấp lối đi chung là cách gọi để chỉ các mâu thuẫn về việc mở lối đi chung hay mâu thuẫn do lấn, chiếm đất giữa các chủ sử dụng đất liền kề. Đây là các tranh chấp thuộc lĩnh vực đất đai nhưng ít ai biết, về bản chất các tranh chấp này vẫn có những điểm khác nhau, do đó cách giải quyết tranh chấp cũng khác nhau.
* Trường hợp tranh chấp về mở lối đi chung:
Lối đi chung được hình thành từ phần diện tích đất do người sử dụng đất phía ngoài tự dành ra hoặc theo thỏa thuận hoặc chuyển nhượng cho người phía trong để có lối ra đường công cộng (giống với lối đi qua).
Hoặc, lối đi chung do các chủ sử dụng đất cắt một phần đất của mình tạo nên, đồng thời lối đi chung tạo thành ranh giới sử dụng đất giữa các thửa đất liền kề (thường gọi là đường đi chung hoặc ngõ đi chung).
Có thể thấy, việc mở lối đi chung là quyền của người sử dụng đất tự dành ra/theo thỏa thuận/chuyển nhượng một phần diện tích đất để làm lối đi chung. Như vậy, đây được coi là tranh chấp dân sự, trường hợp đương sự lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp là khởi kiện thì có quyền khởi kiện tại Tòa án.
* Trường hợp tranh chấp do lấn, chiếm đất giữa các chủ sử dụng đất liền kề:
Hầu hết các vụ việc xảy ra do hành vi lấn, chiếm đất giữa những người sử dụng đất liền kề trên thực tế là tranh chấp đất đai.
Theo khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024, khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, tranh chấp về lối đi do hành vi lấn, chiếm giữa những người sử dụng đất liền được xác định là tranh chấp đất đai (tranh chấp trong việc xác định ai là người có quyền sử dụng đất).
(Ảnh minh họa: Nguồn internet)
2/ Xử lý như thế nào đối với hành vi tranh chấp lối đi chung?
Tùy từng trường hợp, tranh chấp về lối đi chung sẽ được xử lý như tranh chấp về quyền sử dụng đất hay khiếu kiện tố cáo hành vi lấn chiếm, xây dựng trái phép trên lối đi chung hoặc cản trở việc sử dụng lối đi chung.
Trong thực tế, các tranh chấp hoặc khiếu kiện liên quan đến lối đi chung là rất phong phú, đa dạng, đó có thể là tranh chấp dân sự về quyền sử dụng đất, cũng có thể là các khiếu kiện, tố cáo liên quan đến việc lấn chiếm hoặc xây dựng trái phép trên lối đi chung, hoặc là các hành vi khác cản trở việc sử dụng lối đi chung…
Do đó, tùy thuộc vào nội dung của từng vụ việc cụ thể mà sẽ có các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khác nhau, đó có thể là Tòa án hoặc Chủ tịch UBND các cấp hoặc các cơ quan khác có thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm pháp luật phát sinh trong vụ việc đó (vi phạm về xây dựng, hoặc đất đai…).
=> Nếu lối đi chung đó là thuộc đất công cộng, thuộc quyền quản lý của Nhà nước thì người dân có quyền mở cổng và sử dụng lối đi chung này.
=> Nếu lối đi chung được hình thành do các gia đình, chủ sử dụng đất khác tự nguyện sử dụng một phần đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình làm lối đi chung cho riêng họ, không phải là đất giao thông công cộng thì lối đi này vẫn thuộc quyền sử dụng chung hợp pháp của các đồng chủ sử dụng đất này. Khi đó, nếu không có sự đồng ý của các đồng chủ sử dụng đất thì người dân không có quyền mở cổng để sử dụng lối đi này.
Công ty Luật Minh Phi
