Theo quy định của pháp luật hiện nay, người nào khi biết hành vi, việc làm đó là trái pháp luật mà vẫn làm thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Tùy vào hành vi vi phạm và thiệt hại trên thực tế mà phải chịu trách nhiệm hành chính, thậm chí là bị truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại (nếu có).
(Ảnh minh họa: Nguồn internet)
Khoản 5 điều 7 Luật Cán bộ, công chức 2025 quy định cán bộ, công chức nghĩa vụ chấp hành quyết định của cấp trên. Khi có căn cứ cho rằng quyết định đó là trái pháp luật phải kịp thời báo cáo bằng văn bản với người ra quyết định; trường hợp người ra quyết định vẫn quyết định việc thi hành thì phải chấp hành, đồng thời báo cáo bằng văn bản với cấp trên trực tiếp của người ra quyết định và không phải chịu trách nhiệm về hậu quả của việc thi hành. Người ra quyết định phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình.
Căn cứ quy định nêu trên, trường hợp cấp trên (thực tế nhiều người thường gọi là sếp) ra quyết định trái pháp luật thì công chức phải kịp thời báo cáo bằng văn bản với người ra quyết định. Trường hợp họ vẫn quyết định vậy thì công chức phải có nghĩa vụ chấp hành, đồng thời báo cáo bằng văn bản với cấp trên trực tiếp của người ra quyết định. Khi đó, công chức sẽ không chịu trách nhiệm về hậu quả của việc thi hành quyết định trái pháp luật của cấp trên.
Vẫn theo Điều 7 Luật Cán bộ, công chức 2025 còn có các nghĩa vụ sau đây trong thi hành công vụ:
– Thực hiện đúng, đầy đủ và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao; chủ động nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ để đáp ứng yêu cầu của công việc; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong thực thi nhiệm vụ.
– Có ý thức tổ chức kỷ luật; nghiêm chỉnh chấp hành nội quy, quy chế của cơ quan, tổ chức, đơn vị; báo cáo người có thẩm quyền khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; bảo vệ bí mật nhà nước.
– Chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ; phối hợp chặt chẽ với đồng nghiệp trong thi hành công vụ; giữ gìn đoàn kết trong cơ quan, tổ chức, đơn vị.
– Bảo vệ, quản lý và sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài sản công được giao.
– Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật và quy định của cấp có thẩm quyền.
Tuy nhiên, quy định trên chỉ miễn chịu trách nhiệm trong phạm vi vi phạm hành chính, “không áp dụng với vi phạm đủ yếu tố truy cứu trách nhiệm hình sự”.
Lý do, việc miễn truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ áp dụng trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Quy định này không áp dụng đối với các trường hợp phạm tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược; tội chống loài người; tội phạm chiến tranh (Điều 26 Bộ luật Hình sự 2015).
Do vậy, cách tốt nhất để hạn chế được các rủi ro về vi phạm pháp luật thì cần phải chủ động thường xuyên cập nhật quy định pháp luật; tỉnh táo trong thực hiện công việc, nhiệm vụ được giao. Cần thẳng thắn, không bao che các hành vi vi phạm pháp luật, từ chối chấp hành mệnh lệnh của cấp trên nếu thấy đó là hành vi vi phạm pháp luật.
Ngoài ra, cần phải rạch ròi giữa “thực hiện nhiệm vụ, công việc được giao” và “thực hiện nhiệm vụ, công việc được giao trên cơ sở đúng quy định của pháp luật”. Bởi giữa việc chiều lòng cán bộ cấp trên, sợ bị ghét, bị đì… để đánh đổi với việc có thể phải đối diện với tù tội, thì việc từ chối chấp hành mệnh lệnh vi phạm pháp luật là phương án tốt nhất.
Công ty Luật Minh Phi
